آخرین ویرایش: 1398/10/26

رنگرزی

از گذشته تا کنون همیشه حرف از شغل رنگرزی بوده است. امروزه جوانان کمی با شغل رنگرزی اشنا هستند .این اشنایی کم به مرور زمان سبب میشود که شغل هایی که اصالت به همراه دارند به تدریج ازذهن ها دور شود.شغل رنگرزی ،شغلی کلی است و مواردی از قبیل پوشاک وغیره را در بر میگیرد.

 رنگرزی رنگ های قالی یکی از شغلهایی است که باقالیبافی در ارتباط مستقیم قرار دارند. متاسفانه این شغل در حال فراموشی است. اگر این شغل فراموش شود به مرور فرش بافی که یکی از صنعت های مهم تاریخی شهر کاشان است نیز فراموش میشود. البته در شهرهایی مثل کاشان وتبریز و...که فرش دست بافت هنوز در داخل ان بافته میشود هنوز این شغل پابرجاست.برخی رنگهای طبعی در حال حاضر برای فرش ماشینی کاشان نیز مورد استفاده قرار میگیرد. اگر جوانان این شغل را ادامه ندهند به مرور به فراموشی کامل سپرده میشود. همین نخ قالی اگر رنگ نداشته باشد. به نظرتان فرشی تشکیل میشود.اگر تمام نخ ها به طور طبیعی(به رنگ اصلی خود) در بافت فرش مورداستفاده قرارمیگرفتند دیگر فرش رنگ ها در کنار هم خود نمایی نمیکردند ومفهوم رنگ و تضاد بین رنگها  وتنوع رنگ بی معنا میشد. همه چیز یک رنگ بود. هیچ زیبایی نمی داشت.

 

 

منشا رنگ ها

منشا رنگها به دودسته گیاهی وحیوانی تقسیم میشود. منظور این است که ممکن است رنگ تهیه شده از گیاه یا حیوان تهیه شده یاشد.

رنگ با منشا حیوانی

رنگ قرمز منشا حیوانی دارد این رنگ قرمز را از نوعی ماده قرمز دانه از کرم قرمز میگیرند.همچنین لاک، رنگ قرمزی است که از حشره ای به نام لاک در هندوستان است تهیه میشود. (فرش های قدیمی که به بوم لاکی معروف بودند)

اما رنگ هابراساس شستشو ،شسته میشدند. از این رو رنگدانه ها را به عنوان عامل پایدار کننده ای مثل روغن یا صمغ افزوده میشود .این باعث میشود که که رنگ حالت پایدار وثابت پیدا میکند ودر این حالت رنگ سریع خشک میشود ومقاوم است. رنگ های پایدار هستند که ملکولهای انها با مولکولهای ماده ای که باید رنگرزی شود تشکیل پیوند شیمیایی میدهند.

 

رنگ با منشا گیاهی

 

انسان از 5000سال قبل به رنگرزی منسوجات وسایر مواد روی آورده است. تا اواخر قرن نوزدهم برای این کار از رنگهای طبیعی گیاهی نظیر روناس (قرمز روشن )ونیل (آبی تیره)استفاده میشد. رنگ های مصنوعی جدید در قرن بیستم ساخته شدند. دسته دیگری از رنگها ،رنگهای آزو هستند که از واکنش ترکیبات آلی بی رنگ به دست می ایند. وقتی دونوع  ازاین ترکیب ها با هم واکنش میدهند رنگی تیره را به وجود می آورند. از رنگهای آزو برای رنگ کردن الیاف آکریلیک ،پنبه ای ،نایلونی استفاده میشود. رنگ های آنیلین جزء اولین رنگهایی بود که در آزمایشگاه ساخته شدند. تا قبل از آن تمام رنگها از جانوران وگیاهان به دست می آوردند.

رنگ محبوب در زمینه فرش در چند سال قبل رنگ قرمز بودکه عموما قالی ها اصطلاحا بوم لاکی بود. فرش بوم لاکی رایج بود که به عنوان جهیزیه به دختر میدادند. البته نه اینکه تنها قرمز ان از رنگ لاکی که در قسمت رنگهایی با منشا حیوانی گفتیم باشد.بلکه رنگ قرمزی که از گیاه روناس گرفته میشد را با افزودن مواد درجه بندی میکردند. این رنگ از ریشه گیاه روناس گرفته میشود.عوامل متعددی در رنگ این گیاه موثر است.یکی ازعوامل مربوط به فصلی است که این دران برداشت میشود یا چه نسبتی از مواد قابض  واسید هاس مختلف استفاده میشود. در رنگرزی از دوغ وسرکه نیز استفاده میشود که در نوع رنگ تاثیر میگذارد. این گیاه در خواف خراسان آذربایجان یافت میشود. رنگ روناس به صورت آماده در شهر های اصفهان شیراز ویزد یافت میشود.

رنگ مخالف قرمز یعنی آبی نیز از قدیم طرفدارانی داشته است. این رنگ از تخمیر برگ های گیاه نیل حاصل میشود. رنگ آبی به صورت تک در بافت فرش استفاده نمیشده منظور این است که کمتر پیش می امده که رنگ غالب فرش باشد.

از پنج رنگ اصلی موجود در طبیعت  رنگ زرد وسیاه وسفید میماند. رنگ زرد نیز منشا گیاهی دارد. از گیاه اسپرک  ،برگ مو پاییزی ،پوست انار ،زردچوبه ،سماق  تهیه میشود. گیاه اسپرک اگر با دندانه مس سولفات مخلوط شود رنگ ملایم آبی متمایل به سبز میدهد. ولی مس سولفات باعث میشود که پشم پوسیدگی پیدا کند به همین دلیل این ماده استفاده نمیشود. رنگ سبز را میتوان از ترکیب بید مجنون ونیل حاصل کرد.رنگ قهوه ای نیز از پوست گردو حاصل میشود.

مراحل رنگرزی سنتی وصنعتی

1)ابتداپاتیل را روی آتش قرار میدهیم .(اتش حاصل از نفت یا گاز)

2)پشم هایی که ریسیده نشده هستند وکلاف نخ ها در این پاتیل  ها برای انجام رنگرزی قرار میگیرند.

3)در پاتیل های مسی مراحل دندانه ورنگرزی صورت میگیرد.

4)مرحله آبگیری ؛در این مرحله سانتر فیوژهایی با ابعاد کوچک این مرحله را انجام میدهد. تمامی این کار ها دستی است و تحت نظر استاد انجام میگیرد.

در رنگرزی صنعتی تمام کار هارا ماشین انجام میدهد.  دررنگرزی صنعتی به جای پاتیل ها از دیگ های بخار استفاده میکنند. نخ ها توسط دستگاه اشلاب فورس شل پیچی میکنند .که این نوع نخ ها را دور بوبیین های سوراخ دار مخصوص رنگرزی میپیچند. این سوراخ به منظور نفوذ رنگ به داخل نخ ها میباشد. سپس بوبین ها اماده برای رنگرزی هستند. حال وارد دیگ بخار میشود. قبل از این مرحله پشم ها شسته شده باشند.گرفتن چربی پشم خود نکته مهمی است. زیرا اگر چربی داشته باشد رنگ به خوبی در پشم نفوذ نمیکند. (زمانی که نفوذ رنگ به خوبی صورت نمیگیرد پشم به صورت یکنواخت رنگ نمیگیرد )شستشوی پشم توسط صابون صنعتی صورت میگیرد. وبعد ازشستشوی کامل عمل رنگرزی انجام میشود. رنگرزی با رنگ های شیمیایی هم برای رنگرزان وهم برای طبیعت ضرر دارد. رنگرزان چون دست هایشان در تماس کامل با این رنگ هاست دچار عوارض پوستی میشوند. پساب انها وارد چرخه طبیعت میشود وبه طبیعت زیان میرساند.

 

کمی هم در مورد الیاف طبیعی صحبت میکنیم.

چندمرحله اصلی در چیدن پشم گوسفندان وجود داد:

1)شانه زدن (نکته ای که صرفا جهت اطلاع لازم است در هیمن جا بگویم این است که هنگام شانه زدن برخی ازاین پشم در میان شانه باقی میمانند یعنی کنده میشوند. خب فرشهای دست بافت در دونوع بافته میشوند پشم وکرک.خب پشم هایی که درون شانه باقی مانده اند را با  طی مراحلی مثل ریسیدن وغیره به کرک تبدیل میکنند)

2)شستشوی  پشم با محلولهای قلیاب وصابون

3)چیدن پشم با قیچی

همین پشم هاراطی فرایند ی به نخ تبدیل میکنند ویعد از ان رنگ میکنند وسپس در بافت فرش از ان استفاده میکنند.

 

 

 

برچسب ها:

دیدگاه های شما :


.: نظرات شما :.